Tytuł: "Gdzie rosną cedry. Zapiski z wędrówki przez Japonię"
Autor: Craig Mod
Wydawnictwo: Znak Literanova
Ilość stron: 368
Data wydania: 11-03-2026
Moja ocena: 10/10
Pisarstwo Craiga Moda nie bierze
jeńców. Jest bezpośrednie, momentami brutalne, a przy tym niezwykle
spostrzegawcze. To nie literatura dla wrażliwych, lecz dla tych, którzy szukają
prawdy bez filtra. Tekst cechuje surowość i brudny realizm, autor nie unika
wulgaryzmów ani wzmianek o fizjologii, a język potoczny czy slang osiedlowy
służą oddaniu autentyczności emocji i otoczenia. Rzeczywistość nie jest tu
lukrowana, pojawia się z całym jej brudem, potem i zapachem sake w publicznej
łaźni.
Narracja jest wielozmysłowa i
detaliczna, a styl gęsty od konkretnych obrazów. Craig Mod ma świetne oko do
detali, które budują klimat: „tylne kanapy przemienione w leżanki”, „lakier do
paznokci”, „skóra biała jak wybielone prześcieradła”. Kontrastuje wzniosłe
przemyślenia o fizyce czy metafizyce obcości w Japonii z codzienną prozą życia,
na przykład z dyndającymi siurkami w łaźni.
Książka jest dodatkowo wzbogacona
czarno-białymi ilustracjami, które działają jak migawki z podróży. Są surowe,
pozbawione zapachów i upiększeń, przedstawiają zwykłe drzewa, domy czy ludzi,
nie pięknych, lecz autentycznych. To daje wrażenie, jakbyśmy oglądali sceny
własnymi oczami, tylko bez kolorów.
Emocjonalną bezwzględność autora
widać szczególnie w rozdziale „Odruch walki”, gdzie napięcie psychologiczne
budowane jest autentycznym bólem i traumą, bez uciekania w sentymentalizm.
Zamiast prosić o współczucie, Mod konfrontuje czytelnika z mrocznymi myślami
bohatera, tworząc tekst intensywny i gęsty emocjonalnie.
Autor sprawnie operuje anegdotą,
fragmenty książki czyta się niemal jak reportaż literacki lub bardzo osobisty
pamiętnik. Narracja pierwszoosobowa sprawia, że czytelnik czuje się, jakby
siedział z nim przy barze lub w greckim dinerze, słuchając szczerej do bólu
spowiedzi. To styl męski, bezkompromisowy i nowoczesny, przypominający prozę
Jakuba Żulczyka lub subiektywne reportaże gonzo, w których granica między
obserwatorem a uczestnikiem wydarzeń niemal całkowicie się zaciera.
Japonia w tej książce nie jest
celem podróży, lecz „lustrem”. W przeciwieństwie do wielu przewodników czy
reportaży, Mod nie skupia się na estetyce czy dziwactwach kultury. Kraj
Kwitnącej Wiśni służy jako tło do odbicia własnej traumy i wewnętrznego chaosu
autora. To tworzy niezwykłe napięcie literackie, w którym czytelnik obserwuje
zderzenie uporządkowanej kultury z emocjonalnym chaosem.
Jednym z najmocniejszych zabiegów
narracyjnych jest obecność widma Bryana, nieobecnego przyjaciela, do którego
zwraca się autor. Apostrofa ta pełni podwójną funkcję: wprowadza napięcie
(„Gdzie jest Bryan? Czy żyje? Czy się pokłócili?” (odpowiedź na stronie 309)) i
buduje intymność, jakbyśmy podsłuchiwali prywatną rozmowę.
Autentyczność brudnego
doświadczenia podkreślają fragmenty dotyczące dzieciństwa autora, walk w szkole
i traumy adopcyjnej. Połączenie dawnej krzywdy z izolacją w obcym kraju tworzy
mieszankę, z którą wielu czytelników może się utożsamić. Mod nie boi się
zestawiać fizjologii z metafizyką, w jednym akapicie opisuje dyndające siurki,
a w kolejnym przechodzi do refleksji o byciu „nie-stąd”. To odwaga w
pokazywaniu brzydoty i słabości, której współczesny czytelnik pragnie w epoce
wyestetyzowanego Instagrama.
Motyw „Cienia” w postaci Bryana
oraz analiza mechanizmów obronnych, przemocy i traumy z dzieciństwa nadają
książce głębię psychologiczną. Autor pokazuje, jak dawne rany determinują nasze
postrzeganie świata, nawet gdy jesteśmy na drugim końcu globu.
Książka zawiera także wnikliwe
opisy samej Japonii, jej zwyczajów, barów, spotkanych ludzi i zwierząt.
Krajobrazy, zmienione przez tajfuny, eksploatację bogactw naturalnych czy
nowoczesność, ukazane są z perspektywy podróżnika, który odkrywa detale
otoczenia. Piesza wędrówka przypomina tu „Dziką drogę” Cheryl Strayed, gdyż
każda podróż staje się sposobem odkrycia samego siebie.
Craig Mod zabiera nas również w
spotkania z postaciami takimi jak John, zakulisowy towarzysz tej podróży. Choć
Mod woli iść samotnie, ma przy sobie „księgę Johna” pełną ciekawostek o
Japonii, którą lubi czytać.
Z wymienionych ciekawostek
rozbawiło mnie jak mnisi-wegetarianie zabawnie i sprytnie zmieniali nazwy
potraw – np. mięso określali jako rośliny – dzięki czemu mogli zjeść gulasz,
nie łamiąc reguł diety.
Jednocześnie w pamięci pozostają
obrazy grozy naturalnej – nadciągająca fala tsunami, panikujący niedźwiedź
biegnący w górę osuwiska, konieczność wspinaczki w dziesięć minut od pierwszych
wstrząsów. To wszystko działa na wyobraźnię.
„Gdzie rosną cedry” to literacki
fenomen łączący egzotykę reportażu z niemal bolesną intymnością. To nie kolejny
przewodnik po Japonii, lecz wnikliwe spojrzenie w duszę autora, pełne brutalnej
szczerości, refleksji i emocjonalnej autentyczności. Ta książka nie jest miła i
przyjemna, jak obrazek z Instagrama, lecz osiada na duszy i w pamięci.
Tekst i zdjęcie: Anna Dyczko, Międzyczas
