Międzyczas: Vaclav Smil "Jak nakarmić świat. Historia i przyszłość żywności"

Tytuł: "Jak nakarmić świat. Historia i przyszłość żywności"

Autor: Vaclav Smil

Wydawnictwo: Insignis

Ilość stron: 352

Data wydania: 01-07-2026

Moja ocena: 7/10

„Jak nakarmić świat” Vaclava Smila to bardzo obszerna tematycznie publikacja, kompleksowo omawiająca zagadnienia związane ze światową produkcją i dystrybucją żywności.

Autor zaczyna od pokazania wpływu rolnictwa na rozwój społeczny, gospodarczy i technologiczny, a następnie wyjaśnia, dlaczego uprawiamy przede wszystkim zaledwie kilka gatunków roślin, między innymi ryż, pszenicę, proso, sorgo i trzcinę cukrową, oraz hodujemy głównie określone gatunki zwierząt, takie jak kurczaki, świnie i bydło. Omawia również granice produktywności upraw, składniki zdrowej diety oraz problemy związane z wyżywieniem rosnącej populacji.

Do połowy obecnego wieku liczba ludności na świecie ma wzrosnąć o niemal dwa miliardy osób. Dużą rolę odegra w tym Afryka, która jednocześnie zmaga się z najwyższym odsetkiem osób cierpiących z powodu głodu. Przyczyną są między innymi niedostatecznie rozwinięte techniki rolnicze, słaba jakość gleb, destabilizacja polityczna, słabe rządy, konflikty transgraniczne i wojny domowe. Jednocześnie kontynent ten wciąż odnotowuje wysoki przyrost naturalny, odwrotnie niż starzejące się społeczeństwa wielu krajów Europy.

Smil wskazuje trzy główne problemy związane z globalnym systemem żywnościowym: konieczność wyżywienia rosnącej populacji, ograniczenie marnowania żywności na każdym etapie jej produkcji i dystrybucji oraz zmniejszenie obciążenia środowiska wynikającego z produkcji jedzenia.

Autor nie uważa jednak, że jedynym rozwiązaniem jest nieustanne zwiększanie produkcji. Zwraca uwagę na konieczność ograniczenia marnowania żywności oraz zmiany naszych nawyków żywieniowych. Wśród proponowanych kierunków wymienia między innymi ograniczenie spożycia czerwonego mięsa, zwiększenie udziału drobiu, jaj, ryb i skorupiaków w diecie oraz utrzymanie obecnego poziomu produkcji wieprzowiny. Zwraca również uwagę na ogromną ilość roślin uprawianych z przeznaczeniem na paszę dla zwierząt hodowlanych. Ograniczenie spożycia mięsa mogłoby więc wpłynąć nie tylko na nasze zdrowie, ale również na sposób wykorzystywania ziemi uprawnej.

Smil analizuje także realność wprowadzenia skrajnych modeli żywienia, takich jak dieta wegańska czy paleo, oraz zastanawia się, czy mięso hodowane in vitro ma szansę stać się w przyszłości powszechnie dostępnym produktem. Nie próbuje jednak przedstawiać jednoznacznych prognoz. Zamiast tego ocenia istniejące realia i rozważa najbardziej prawdopodobne scenariusze.

Ważną kwestią jest również dostosowanie rolnictwa do zmieniającego się klimatu. Modyfikacja roślin uprawnych w taki sposób, by lepiej znosiły susze i gwałtowne opady, może w przyszłości odegrać istotną rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa żywnościowego.

Mimo poruszania tak wielu problemów wnioski płynące z książki są zaskakująco optymistyczne. Wiele rzeczy możemy zmienić już teraz, a wiele rozwiązań technologicznych dopiero przed nami. Zdaniem autora rosnąca liczba ludności nie musi oznaczać nieuchronnego widma globalnego głodu, o ile nie dojdzie do katastrofy na naprawdę ogromną skalę.

„Jak nakarmić świat” to wartościowa, ale wymagająca lektura. Książka zawiera ogromną ilość danych statystycznych oraz informacji dotyczących uprawy roślin i hodowli zwierząt. Student rolnictwa prawdopodobnie połknąłby ją bez większych trudności, ale dla mnie była to momentami naprawdę ciężka przeprawa. Trudno było mi przez dłuższy czas utrzymać skupienie, a ziewanie niestety nie należało do rzadkości.

Nie zmienia to faktu, że poruszana tematyka jest niezwykle interesująca i ważna dla osób ciekawych świata oraz tego, jak funkcjonuje współczesny system żywnościowy. To książka, która dostarcza ogromnej ilości wiedzy, choć zdecydowanie nie jest lekturą do czytania „na szybko”.