Międzyczas: David Attenborough "Życie ptaków"

Tytuł: "Życie ptaków"

Autor: David Attenborough

Wydawnictwo: Wydawnictwo Naukowe PWN

Ilość stron: 348

Data wydania: 22-04-2025

Moja ocena: 10/10

„Życie ptaków” Davida Attenborough pokazuje, że świat skrzydlatych zwierząt jest znacznie bardziej fascynujący, niż mogłoby się wydawać. Autor opisuje ich ewolucję i zwraca uwagę, że w bezpiecznym środowisku niektóre gatunki rezygnują z umiejętności latania, a ich skrzydła stopniowo zanikają.

Dowiemy się, jak różne gatunki startują, szybują i lądują w zależności od warunków. Inaczej wygląda lądowanie na wodzie, a inaczej na gałęzi. Zainteresowały mnie informacje o workach powietrznych, allelach oraz niezwykłej budowie ptasiego organizmu.

Dla ptaków ogromne znaczenie ma pielęgnacja upierzenia. Po kąpieli starannie czyszczą i układają lotki, a niektóre gatunki wytwarzają puder lub olej do pielęgnacji piór. Można powiedzieć, że korzystają z własnych, naturalnych kosmetyków. Następnie energicznie się otrząsają, pozbywając się pasożytów.

Każdy gatunek wypracował własny styl lotu i kształt skrzydeł. Albatros posiada mechanizm zatrzaskowy, dzięki któremu może szybować niemal bez wysiłku mięśni. Sępy wykorzystują spiralne prądy powietrzne, a sokół wędrowny podczas nurkowania osiąga prędkość nawet 320 km/h.

Skrzydła pozwalają ptakom docierać do miejsc niedostępnych dla większości zwierząt, nawet do Arktyki. Autor opisuje również imponujące migracje wielu gatunków.

Ptaki nie przeżuwają pokarmu, dlatego wykształciły inne sposoby trawienia nasion. Wiele z nich połyka drobne kamienie, które pomagają rozdrabniać pokarm w żołądku.

Bardzo ciekawe są przykłady współpracy ptaków z otoczeniem. Dzioby kolibrów są idealnie dopasowane do tropikalnych kwiatów, a dzięcioły wydobywają larwy spod kory dzięki niezwykle długim językom. Ptaki pomagają ludziom, wyjadając szkodniki z pól uprawnych, oraz oczyszczają dzikie zwierzęta z pasożytów. Kea natomiast potrafią polować na pisklęta burzyków.

Układ piór, czyli tzw. szlara puszczyka, ułatwia mu lokalizowanie zdobyczy nocą. Niektóre ptaki specjalizują się w polowaniu na węże, inne na małpy, a sępy żywią się padliną. Z kolei japońska czapla wabi ryby resztkami jedzenia, a wężówka wykorzystuje do tego cień własnych skrzydeł.

Ptaki to również niezwykły świat dźwięków. Autor wyjaśnia budowę ich krtani i tchawicy oraz tłumaczy, dlaczego potrafią tak długo śpiewać. Ważną rolę odgrywają także barwy upierzenia. Miodopełźce potrafią porozumiewać się z ratelami, wskazując im miejsca, gdzie znajduje się miód, choć znacznie częściej ptaki wykorzystują ubarwienie do kamuflażu lub odstraszania drapieżników.

W świecie ptaków to samce najczęściej zachwycają wyglądem, by zdobyć partnerkę. Strzyżyk musi zbudować gniazdo, które spodoba się samicy, samiec sokoła wędrownego imponuje pokazami lotniczymi, perkozy tańczą, a fregaty efektownie nadymują czerwone worki gardłowe.

Po dobraniu się w pary nadchodzi czas budowy gniazd i wysiadywania jaj. Gatunki wykorzystują bardzo różne materiały. Dzioborożce używają wilgotnej ziemi, trocin, przetrawionego pokarmu, kory i żywicy. Waruga buduje gniazdo z kości, piór, trzciny i sierści, a indyjski krawczyk zszywa liście włóknami trzymanymi w dziobie.

W obronie potomstwa ptaki potrafią udawać ranne, budować atrapy gniazd, a nawet odstraszać zapachem. Australijski kurtaczek tęczowy umieszcza w gnieździe odchody kangurów. Autor opisuje również pasożyty lęgowe, takie jak kukułki i starzyki.

Po wykluciu młode domagają się nieustannego karmienia, a rodzice uczą je zdobywania pokarmu i latania. Z czasem muszą odmówić dalszego dokarmiania, by zmusić je do usamodzielnienia się. To ogromny wysiłek dla dorosłych ptaków.

Autor pokazuje także, jak różne gatunki radzą sobie z niedoborem wody, opisuje flamingi i pingwiny przystosowane do trudnych warunków oraz ptaki, które nauczyły się żyć w miastach, takie jak wrony, pustułki czy gołębie.

Na końcu książki przeczytamy o gatunkach zagrożonych wyginięciem i o tym, że największym zagrożeniem dla ptaków stał się człowiek, ale też człowiek może pomóc im przetrwać.

To bardzo inspirująca publikacja. Choć nie jest obszerna, zawiera ogromną ilość wiedzy podanej w przystępny i ciekawy sposób. Z pewnością jeszcze do niej wrócę.