Międzyczas: Giulia Enders "Organiczni. Jak ciało rozwiązuje nasze problemy"

Tytuł: "Organiczni. Jak ciało rozwiązuje nasze problemy"

Wydawnictwo: Otwarte

Ilość stron: 368

Data wydania: 25-02-2026

Moja ocena: 8/10

„Organiczni” to kolejna książka autorstwa Giuliu Enders, znanej z bestsellerowych „Jelit”. Tym razem autorka bierze pod lupę nie jeden narząd, lecz całe ciało jako harmonijnie współpracującą orkiestrę, w której mózg i tkanki miękkie nieustannie wymieniają się informacjami.

Styl pozostaje prosty, przyjazny i klarowny. Enders potrafi tłumaczyć zawiłości biologii tak, że nawet ktoś, kto na lekcjach biologii myślami krążył gdzie indziej, bez trudu nadąży. Choć czytam wiele książek o podobnej tematyce, również tutaj znalazłam kilka zaskakujących ciekawostek.

Autorka nie tylko przypomina, jak ważne są świadomy oddech, zdrowy sen, ruch i relaks, ale przede wszystkim wyjaśnia, dlaczego i w jaki sposób wpływają one na ciało i psychikę. Dowiadujemy się na przykład, że omdlenie może działać jak swoisty „reset systemu”, przywracając domyślny rytm oddechu.

W książce pojawia się wiele trafnych analogii do działania sprawnej maszyny. Komórki odpornościowe funkcjonują niczym zaawansowana, samoucząca się sztuczna inteligencja. Enders tłumaczy, kiedy warto wspierać odporność, a kiedy nadmierna stymulacja może przynieść odwrotny skutek, prowadząc do alergii czy chorób autoimmunologicznych, takich jak cukrzyca.

Ciekawym wątkiem jest także rola wirusów. Nie wszystkie są naszymi wrogami, część pomaga utrzymać biologiczną równowagę świata. Każdego dnia wdychamy tysiące ich cząstek, a mimo to rzadko chorujemy, bo organizm dysponuje wielopoziomowym systemem filtrów i zabezpieczeń.

Oddychaniu poświęcony jest osobny rozdział, w którym autorka pokazuje, jak sprytnie ciało wyłapuje i neutralizuje drobnoustroje. Szczególnie niebezpieczne okazują się cząsteczki dymu, które osadzają się w płucach. Sporo miejsca zajmuje także zmysł dotyku. Enders rozróżnia dotyk i czucie, a fragment o samotności i jej wpływie na ciało, psychikę oraz sen daje do myślenia. Czuły dotyk, o odpowiedniej prędkości, okazuje się czymś więcej niż gestem.

Zainteresował mnie również wątek podskakiwania przed biegiem i roli tytyny w pracy mięśni. Na końcu autorka omawia inteligencję emocjonalną, mechanizmy uzależnień, działanie dopaminy i systemu nagrody. Poruszające jest spostrzeżenie, że po wyjściu z nałogu intensywność odczuwanej przyjemności często już nie wraca do dawnego poziomu.

„Organiczni” dają jasny, uporządkowany obraz funkcjonowania ludzkiego ciała. Część informacji może być powszechnie znana, ale sposób ich podania sprawia, że biologia staje się przystępna i zrozumiała. To książka dla ciekawych świata oraz dla tych, którzy chcą nadrobić szkolne zaległości w przyjaznej formie. Uświadamia, jak niewyobrażalnie złożonym mechanizmem jest człowiek. Zbudowanie maszyny działającej na podobnych zasadach wymagałoby ogromnych nakładów, a stworzenie sztucznego odpowiednika ludzkiego mózgu wciąż pozostaje poza naszym zasięgiem.

"Organiczni" to rzetelna dawka wiedzy. Książka nie odkrywa całkowicie nowego lądu, ale pozwala spojrzeć na znane zagadnienia świeżym okiem i lepiej zrozumieć własne ciało.